کلمه جو
صفحه اصلی

زنجیر


مترادف زنجیر : بند، سلسله، غل

فارسی به انگلیسی

chain, streak, succession

chain


فارسی به عربی

سحب , سلسلة , عقال , غل , قید

مترادف و متضاد

curb (اسم)
جلوگیری، بازداشت، زنجیر، عنان، جدول، لبه پیاده رو، هویزه، حاشیه پیاده رو

link (اسم)
بند، زنجیر، قلاب، پیوند، حلقه زنجیر، دانه زنجیر

bond (اسم)
کفیل، پیوستگی، قرارداد، بند، ضمانت، قید، ضمانت نامه، اوراق قرضه، رابطه، زنجیر، قرارداد الزاماور، عهد و میثاق

fetter (اسم)
پا بند، قید، مانع، زنجیر، بخو

chain (اسم)
حلقه، زنجیر، رشته، سلسله، ریسه، کند و زنجیز

track (اسم)
راه، اثر، نشان، خط، باریکه، زنجیر، لبه، جاده، تسلسل، توالی، شیار، مسیر، رد پا، مسابقه دویدن، خط اهن، خط راه آهن

hobble (اسم)
پا بند، داد و بیداد، زنجیر

sling (اسم)
بند، زنجیر، رسن، فلاخن، قلاب سنگ، تسمه تفنگ

manacle (اسم)
بند، قید، زنجیر، دست بند، بخو

catena (اسم)
زنجیر، رشته، سلسله

tow (اسم)
زنجیر، طناب، دوتا، یدک کش، یدک کشی

بند، سلسله، غل


فرهنگ فارسی

حلقه های فلزی ری یادرشت بهم پیوسته شبیه طناب
( اسم ) رشته ایست مرکب از حلقه های فلزی متصل به هم سلسله .

ساختاری شیمیایی که در آن اتم‌های همانند از طریق پیوندهای شیمیایی به یکدیگر متصل شده‌اند


فرهنگ معین

(زَ ) [ په . ] (اِ. ) رشته ای است فلزی متصل به هم .

لغت نامه دهخدا

زنجیر. [ زِ / زَ ] ( اِ ) معروف است و به عربی سلسله گویند. ( برهان ) ( از انجمن آرا ) ( از آنندراج ). کوچه ، مصرعه ، سبزه ، طره از تشبیهات اوست. ( آنندراج ). سلسله و رسن فلزی و مرکب از حلقه های درهم قرار گرفته. ( از ناظم الاطباء ). و آن رسنی است فلزی ، مرکب از حلقه های متصل بهم. پهلوی «زنجیر» ، در اوراق مانوی ( به پارتی ) «زنیچی هر» سلسله. ( حاشیه برهان چ معین ). سلسله و آن طناب گونه ای است از آهن یا فلزی جز آن که از حلقه های درهم افکنده کرده اند . ( یادداشت بخط مرحوم دهخدا ). رشته ای است مرکب از حلقه فلزی متصل بهم. سلسله. ( فرهنگ فارسی معین ) :
جوان چون بدید آن نگاریده روی
بکردار زنجیر مرغول موی.
رودکی.
فری زآن زلف مشکینش چو زنجیر
فتاده صدهزاران کلج بر کلج.
شاکر بخاری.
کلاهی دگر بود مشکین زره
چو زنجیر گشته گره بر گره.
فردوسی.
بزد بر کمربند کلباد بر
بر آن بند زنجیر پولاد بر.
فردوسی.
یکی حلقه زرین بدی ریخته
از آن چرخ کار اندر آویخته
فروهشته زو سرخ زنجیر زر
بهر مهره ای درنشانده گهر.
فردوسی.
بیاراسته طوق یوز از گهر
بدو اندر افکنده زنجیر زر.
فردوسی.
صد سخن گوید پیوسته چو زنجیر بهم
که برون ناید از آن صد، سخنی سست و سقیم.
فرخی.
رزبان تاختنی کرد به شهر از رز خویش
در رز بست به زنجیر و به قفل از پس و پیش.
منوچهری.
نه بپرورد نشان باشد آژیر همی
نه رهاشان کند از حلقه زنجیر همی.
منوچهری.
و طرازی سخت باریک و زنجیر بزرگ و کمری از هزار مثقال پیروزه ها در او نشانده. ( تاریخ بیهقی چ ادیب ص 150 ).
ترا خط قید علومست و خاطر
چو زنجیر، مر مرکب لشکری را.
ناصرخسرو.
به چشم نهان بین ، عیان جهان را
که چشم عیان بین ، نبیند نهان را
جهانست به آهن نشایدْش ْ بستن
به زنجیر حکمت ببند این جهان را.
ناصرخسرو.
به زنجیر عنصر ببستندمان
چو دیوانگان چون به بنداندریم.
ناصرخسرو.
خاقانی از هوایت در حلقه ملامت
زنجیرها گسسته وز یکدیگر بریده.
خاقانی.
زنجیر همی برم تعویذ همی سوزم
دیوانه چنین خواهد این یار که من دارم.

زنجیر. [ زِ ] (ع اِ) انگشتک . (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء). در عربی صدا را گویند که از زدن انگشت ابهام بر انگشت سبابه برآید. (فرهنگ جهانگیری ). در عربی صداو آوازی باشد که از زدن انگشت ابهام بر انگشت سبابه و وسطی برآید. (برهان ). || سپیدی که بر ناخن نوجوانان ظاهر شود. زنجیره بالهاء مثله . (منتهی الارب ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد).


زنجیر. [ زِ / زَ ] (اِ) معروف است و به عربی سلسله گویند. (برهان ) (از انجمن آرا) (از آنندراج ). کوچه ، مصرعه ، سبزه ، طره از تشبیهات اوست . (آنندراج ). سلسله و رسن فلزی و مرکب از حلقه های درهم قرار گرفته . (از ناظم الاطباء). و آن رسنی است فلزی ، مرکب از حلقه های متصل بهم . پهلوی «زنجیر» ، در اوراق مانوی (به پارتی ) «زنیچی هر» سلسله . (حاشیه ٔ برهان چ معین ). سلسله و آن طناب گونه ای است از آهن یا فلزی جز آن که از حلقه های درهم افکنده کرده اند . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). رشته ای است مرکب از حلقه ٔ فلزی متصل بهم . سلسله . (فرهنگ فارسی معین ) :
جوان چون بدید آن نگاریده روی
بکردار زنجیر مرغول موی .

رودکی .


فری زآن زلف مشکینش چو زنجیر
فتاده صدهزاران کلج بر کلج .

شاکر بخاری .


کلاهی دگر بود مشکین زره
چو زنجیر گشته گره بر گره .

فردوسی .


بزد بر کمربند کلباد بر
بر آن بند زنجیر پولاد بر.

فردوسی .


یکی حلقه زرین بدی ریخته
از آن چرخ کار اندر آویخته
فروهشته زو سرخ زنجیر زر
بهر مهره ای درنشانده گهر.

فردوسی .


بیاراسته طوق یوز از گهر
بدو اندر افکنده زنجیر زر.

فردوسی .


صد سخن گوید پیوسته چو زنجیر بهم
که برون ناید از آن صد، سخنی سست و سقیم .

فرخی .


رزبان تاختنی کرد به شهر از رز خویش
در رز بست به زنجیر و به قفل از پس و پیش .

منوچهری .


نه بپرورد نشان باشد آژیر همی
نه رهاشان کند از حلقه ٔ زنجیر همی .

منوچهری .


و طرازی سخت باریک و زنجیر بزرگ و کمری از هزار مثقال پیروزه ها در او نشانده . (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 150).
ترا خط قید علومست و خاطر
چو زنجیر، مر مرکب لشکری را.

ناصرخسرو.


به چشم نهان بین ، عیان جهان را
که چشم عیان بین ، نبیند نهان را
جهانست به آهن نشایدْش ْ بستن
به زنجیر حکمت ببند این جهان را.

ناصرخسرو.


به زنجیر عنصر ببستندمان
چو دیوانگان چون به بنداندریم .

ناصرخسرو.


خاقانی از هوایت در حلقه ٔ ملامت
زنجیرها گسسته وز یکدیگر بریده .

خاقانی .


زنجیر همی برم تعویذ همی سوزم
دیوانه چنین خواهد این یار که من دارم .

خاقانی .


رحم کن زین بیش زنجیرم مکش
زآنک بیزار است این مجنون ز تو.

عطار.


ای عجب در عهد ما ظالم کجاست
کو نه اندر حبس و در زنجیر ماست .

مولوی .


پای در زنجیر پیش دوستان
به که با بیگانگان در بوستان .

سعدی (گلستان ).


بر سفره نشان آنکه ترا دشمن جان است
زنجیر سگ هرزه مرس لقمه ٔ نان است .

سعدی .


صید بیابان عشق گر بخورد تیر او
سر نتواند کشید پای ز زنجیر او.

سعدی .


ورت زنجیر آهن بست تقدیر
نباشد چاره شیران را ز زنجیر.

امیرخسرو دهلوی .


طره ٔ زنجیرم از ریحان بود شاداب تر
می چکد آب حیات از ظلمت سودا مرا.

صائب (از آنندراج ).


نارسایی در کمند پیچ و تاب عقل نیست
مصرعه ٔ زنجیر ما سودائیان پیچیده ست .

صائب (از آنندراج ).


مرو از راه برون بر اثر نکهت زلف
که سر از کوچه ٔ زنجیر برون می آرد.

صائب (از آنندراج ).


سبزه ٔ زنجیر می روید زصحرای جنون
سیر دارد گر نسیمی بی سلاسل بگذرد.

اسیر (ایضاً).


- زنجیر افکندن ؛ زنجیر انداختن . (آنندراج ). به بند کشیدن . دربند آوردن . مقید ساختن . در اسارت آوردن :
کس رهایی از سر زلفش کجا دارد نصیر
زلف او بر پای دل می افکند زنجیر را.

نصیرای بدخشانی (از آنندراج ).


- زنجیرالدراهم ؛ زنجیل الدراهم . در نقودالعربیه این کلمه در شمار سکه های جدید آمده که بعد از عصر عباسی متداول گردیده است . رجوع به نقودالعربیه و زنجیل شود.
- زنجیر انداختن ؛ زنجیر افکندن :
لبت از خط زده بر پای مسیحازنجیر
زلفت انداخته بر گردن بیضا زنجیر.

ملا مفید بلخی (از آنندراج ).


رجوع به ترکیب قبل شود.
- زنجیرباف ؛ در تداول خراسان ، به معنی زنجیرساز است و این کلمه در بازی معروفی بدینسان شروع می شود: اوستا (یا عمو) زنجیرباف ... زنجیر مو بافتی ... پشت کوه انداختی ...
- زنجیربان ؛ نگهبان محبوسان و بندیان . (آنندراج ). زندانبانی که مأمور زنجیر کردن متهمان و محکومان است .(فرهنگ فارسی معین ) :
چو مرغ دل به آن زلف آشیان کرد
پریشانی مرا زنجیربان کرد.

ملازمان ناطق (از آنندراج ).


- زنجیر بریدن ؛ از بند رها شدن . از بند بدر آمدن . از قید در آوردن . از قید و بند رهایی دادن :
بریدند زنجیر شیران من
دلیرند بر خون دلیران من .

نظامی (از آنندراج ).


- زنجیر بستن ؛ مقید ساختن . در بند آوردن :
زنی دیگر به زنجیری ببسته
به پیشش مرد بر زانو نشسته .

(ویس و رامین ).


- || گرداگرد چیزی را فراگرفتن :
گهی بر گرد شط بستند زنجیر
ز مرغ و ماهی افکندند نخجیر.

نظامی .


پروین ز چه پنهان شد در لعل شکربارش
زنجیر که بست از شب گرد مه رخسارش .

بدرچاچی (از آنندراج ).


- زنجیرپاره کردن ؛ زنجیر بریدن :
زخم ما چون ماه نو تا گوشه ٔ ابرو نمود
تیغ چون دیوانگان زنجیر جوهر پاره کرد.

صائب (از آنندراج ).


- زنجیرجعد ؛ آنکه زلفهای وی بشکل زنجیر باشد. (ناظم الاطباء). زنجیرزلف . که زلفش چون زنجیر، مرغول و مجعد و حلقه در حلقه باشد :
هم بت زنجیرجعدی هم بت زنجیرزلف
هم بت لاله جبینی هم بت لاله رخان .

منوچهری .


رجوع به زنجیرزلف شود.
- زنجیرخائی ؛ خائیدن زنجیر. زنجیر بریدن . زنجیر خائیدن . نرم کردن زنجیر :
چو قفل آزمائی به هرمس رسید
به زنجیرخائی درآمد کلید.

نظامی .


رجوع به ترکیب بعد شود.
- زنجیرخائیدن ؛ جویدن و سودن و نرم کردن زنجیر. بریدن آن را :
گرچه از شمشیر او بالین بستر ساختست
همچنان زنجیر می خاید ز جوهر خون من .

صائب (ازآنندراج ).


- زنجیرخانه ؛ زندانی که متهم و محکوم را در آن زنجیر کنند. (فرهنگ فارسی معین ).
- زنجیر خم ؛ ظاهراً زنجیری که بر دسته و گردن خم ها می بستند استواری را. و صاحب آنندراج و بهار عجم بیت زیر را شاهد این ترکیب آورده بی آنکه در باره ٔ آن بشرح و تفسیری پردازند :
مغنی ز خمخانه مندل بساز
ز زنجیر خم ها جلاجل بساز.

ملا طغرا (از آنندراج ).


- زنجیر داد ؛ زنجیری که بر در ملوک و سلاطین بستندی تا وقت و بی وقت دادخواه آمده و حرکت دادی و ایشان آگاه شده بداد او رسیدندی و در اصل واضع آن نوشیروان است . (آنندراج ). زنجیری بود معلق بر در قصر سلطنتی نوشیروان که هر ستم رسیده و مظلومی چون آن زنجیر را حرکت می داد، می توانست برای درخواست عدالت بدون واسطه بر شخص شاهنشاه ورود کند. (ناظم الاطباء) :
ز زلفش صد دل مظلوم در فریاد می بینم
ندانم رشته ٔ ظلم است یا زنجیر دادست این .

امیرخسرو (از آنندراج ).


رجوع به ترکیب زنجیر عدل شود.
- زنجیردار ؛ کسی که زنجیر دارد. ظاهراً از ملازمان دربار امرا و پادشاهان است :
تو ای شاه بتان گیسو بدستم ده مگر باشم
بدین حضرت یکی از جمله ٔ زنجیردارانت .

میرحسن دهلوی (از آنندراج و بهار عجم ).


- زنجیر داشتن ؛ بمعنی در زنجیر داشتن . (آنندراج ) (بهار عجم ) :
لطف در قید نگاه دلنشین دارد مرا
ناز او زنجیر از چین جبین دارد مرا.

رضی دانش (ایضاً).


- زنجیر در پای کسی داشتن ؛ مقید داشتن او را و نسبت آن به مرغ نادر است . (آنندراج ) :
محال است اینکه معنی رم کند از شوخی لفظم
اگر عنقاست دارم از نفس زنجیر در پایش .

ناصر علی (از آنندراج ).


- زنجیر زدن ؛ در زنجیر کشیدن . در زنجیر داشتن :
عاشق دیوانه را زنجیر می باید زدن
یا چو طفلان سنگ بر این تیر می باید زدن .

خان خالص (از آنندراج ).


- || در تداول مردم ، عمل زنجیرزن . رجوع به همین ترکیب شود.
- زنجیرزلف ؛ زنجیرجعد. که زلفش چون زنجیر حلقه در حلقه باشد. مرغول موی :
هم بت زنجیرجعدی هم بت زنجیرزلف
هم بت لاله جبینی هم بت لاله رخان .

منوچهری .


گرد آورم سپاهی دیبای سبزپوش
زنجیرزلف و سروقد و سلسله عذار.

منوچهری (دیوان چ دبیرسیاقی ص 31).


چه زنخ زنجیرزلف است او، دل پرجرم من
چون بدین زنجیر شد بسته بدان چه در سزد.

سوزنی (یادداشت بخط مرحوم دهخدا).


رجوع به زنجیر جعد شود.
- زنجیرِ زلف ؛ حلقه های زلف که چون زنجیر باشد. سلسله ٔ گیسو و زلف . موی مرغول :
آهوی چشمت بدان زنجیر زلف
جان شیران جهان آویخته .

خاقانی .


- زنجیرزن ؛ دسته ای که در محرم زنجیر به پشت و دوش می زدند عزاداری را. (از یادداشت بخط مرحوم دهخدا).
- || زنجیر ساختن . (بهار عجم ) (آنندراج ). ترسیم آن .
- زنجیرساز ؛ آنکه زنجیرها را بسازد و آن عبارت از آهنگران است . (بهار عجم ) (آنندراج ). کسی که زنجیر می سازد. (ناظم الاطباء) :
به زنجیرسازان بشارت دهید
که ما نیز دیوانه خواهیم شد.

سراج المحققین (از آنندراج و بهار عجم ).


- زنجیرِ سر ؛ زنجیری که قلندران ولایات بر سر پیچند. (بهار عجم ) (آنندراج ) :
ز زنجیر سر طاق شد طاقتم
که زنجیری حلقه ٔ حیرتم .

طاهر وحید (از آنندراج و بهار عجم ).


- زنجیرسوز ؛ سوزنده ٔ زنجیر. پاره کننده ٔ زنجیر و بند :
به زلف خود مشومغرور و عالم را مزن برهم
حذر از ناله ٔ زنجیرسوز بی گناهان کن .

صائب (از بهار عجم و آنندراج ).


- زنجیر شکستن ؛ زنجیر بریدن . شکستن و پاره کردن زنجیر :
من مسکین ز سودای تو صد زنجیر بشکستم
ولی یک رشته ٔ پیوند نتوانیم بگسستن .
جمال الدین سلمان (از بهار عجم و آنندراج ).
آوازه شد بلند ترا از جنون ما
زنجیر چون شکست صدای جرس شود.

محمد اسحاق شوکت (ایضاً).


نگذشت گر به سلسله ٔ زلف او صبا
دیوانه از کجا شد و زنجیر چون شکست .

محمدقلی میلی (ایضاً).


و بر این تقدیر تغلیط این مصرع :
توبه گر زنجیر باشد این هوا خواهد شکست
از قلت تتبع بود. (بهار عجم ) (آنندراج ).
- زنجیر شوق در گردن بودن ؛ کنایه از نهایت دلبستگی داشتن نسبت به کسی یا چیزی :
نه خود را بر آتش بخود می زنم
که زنجیر شوق است در گردنم .

سعدی (بوستان ).


- زنجیرصبر کسی را گسستن ؛ کنایه از بی آرام ساختن و در ناشکیبایی افکندن اوست :
زنجیر صبر ما را بگسست بند زلفی
بازار زهد ما را بشکست عشق خالی .

خاقانی .


- زنجیرِ عامان ؛ حلقه و رسته مردم عوام . سلک مردم عامی . جمع مردم :
شنیدستم که در زنجیر عامان
یکی بوده ست از این آشفته نامان .

نظامی .


- زنجیر عدالت ؛ زنجیر عدل . زنجیری که در اصل واضع آن انوشیروان است . (آنندراج ) (بهار عجم ). زنجیر داد :
زنجیر عدالتت به عالم رقمی است
فرمان بدر کردن هر جا ستمی است
آرایش روزگار امروز از دوست
بر روی زمانه زلف پر پیچ و خمی است .

کلیم (از آنندراج و بهار عجم ).


از شاه جهان ، جهان ببرگ و ساز است
کوس عدلش بسی بلندآواز است
زنجیر عدالتش سراپا چشم است
پیوسته به راه دادخواهان باز است .

کلیم (ایضاً).


پیچ و تاب عشق زنجیرعدالت میشود
می رسد آخر به جایی بی قراریهای ما.

صائب (ایضاً).


عجب رسمی است در ملک بتان فطرت که شاهانش
جدا از خود نمی سازند زنجیر عدالت را.

میرزا معز فطرت (ایضاً).


رجوع به ترکیب بعد و ترکیب زنجیرداد شود.
- زنجیر عدل ؛ زنجیر عدالت . (آنندراج ) (بهار عجم ). زنجیر داد :
چون زنند اهل تظلم دست در زنجیر عدل
آنچنان دلها در آن زلف دراز آویخته .

صائب (از بهار عجم ).


مطلب تمیز ظالم و مظلوم کردن است
زنجیر عدل بهر تماشا نبسته اند .

فتجاولد کاظم بیک اصفهانی (ایضاً).


- زنجیرک ؛ زنجیر خرد. (آنندراج ). مصغر زنجیر یعنی زنجیر کوچک . (ناظم الاطباء).
- || نازک کاری که نویسندگان در تحریرات خود و حجاران در حجاری بکار می برند. (ناظم الاطباء). رجوع به زنجیره شود.
- زنجیرکاری ؛ ساختن بصورت زنجیره . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا). رجوع به زنجیره شود.
- زنجیر کردن ؛اسیر کردن . (آنندراج ). بند کردن با زنجیر. (ناظم الاطباء). بستن با زنجیر. (یادداشت بخط مرحوم دهخدا) :
درد دل زآن بیشتر دارم که تدبیرش کنی
دل از آن دیوانه تر دارم که زنجیرش کنی .

جلال امیری (از آنندراج و بهار عجم ).


دل اگر دیوانه شد دارالشفای صبرهست
می کنم یکهفته اش زنجیر و عاقل میشود.

ملا وحشی (ایضاً).


دل بسته به طره ٔ گرهگیر
صد شیر به موی کرده زنجیر.

فیاض (از آنندراج ).


- زنجیر کشیدن ؛ زنجیر برداشتن . (بهار عجم ) (آنندراج ). بردن و حمل کردن زنجیر :
چون منی را طاقت چندین علائق از کجاست
فیل نتواند کشیدن اینقدر زنجیر را.

محمدقلی سلیم (از بهار عجم و آنندراج ).


به زور دست ز هم نفخ صور نگسلدش
ز دود حفظ تو گر در هوا کشد زنجیر.

حسین ثنائی (از بهار عجم و آنندراج ).


- زنجیرگاه کشتی ؛ ظاهراً محل توقف کشتی است . بندرگاه . محلی که کشتی را بر ساحل با زنجیر استوار بندند تا بر اثرامواج و حرکت آب از جای منحرف نگردد :
چو شد کشتی ما ز زنجیرگاه
کنون ما و زنجیر دهلیز شاه .

امیرخسرو (از بهار عجم و آنندراج ).


- زنجیر گذاشتن بر چیزی ؛ بند کردن آن . مقید ساختن آن . از حرکت بازداشتن آن :
چون درآرد شوق گلگشت چمن از جا مرا
می گذارد ضعف ، زنجیر گران بر پا مرا.

میرزا رضی دانش (از بهار عجم و آنندراج ).


- زنجیرگر ؛ زنجیرساز. (بهار عجم ) (آنندراج ) (ناظم الاطباء) :
حسن زنجیرگری می کند از پیچش زلف
عقل را مژده که شایسته ٔ زنجیر شدیم .

واله هروی (از بهار عجم و آنندراج ).


- زنجیر گسستن ؛ زنجیر گسیختن . زنجیر گسلیدن . پاره کردن آن . شکستن و پاره کردن زنجیر :
زر که بیند قراضه چون مه نو
حرص دیوانه بگسلد زنجیر.

خاقانی .


باد تن شیفته درهم شکست
شیفته زنجیر بخواهد گسست .

نظامی .


به جوش آرد چنین گر نوبهاران مغز عالم را
بسا زنجیر کز زور جنون بگسسته خواهد شد.

صائب (از بهار عجم و آنندراج ).


علی عالی اعلی که در کف غضبش
شود گسیخته چون رشته ٔ دوتا زنجیر.

علی خراسانی (ایضاً).


بر هم گسلم هر دم از زلف تو زنجیری
زنجیر کجا دارد پای من دیوانه .

جمال الدین سلمان (ایضاً).


- زنجیرموی ؛ از اسمای محبوب است .(بهار عجم ) (آنندراج ). زنجیرجعد. (ناظم الاطباء). آنکه مویی بلند و مجعد دارد. زنجیرزلف :
بت زنجیرموی از سیمگون دست
به زنجیر زرش بر مهره می بست .

نظامی .


شنیدم ده هزارش خوب رویند
همه شکرلب و زنجیرمویند.

نظامی .


بت زنجیرموی از گفتن او
برآشفت ای خوشا آشفتن او.

نظامی .


مگر زنجیرمویی گیردم دست
وگرنه سر به سودایی برآرم .

حافظ (یادداشت بخط مرحوم دهخدا).


پیچ و تاب رشته ٔ جان را مسلسل می کنی
قصه ٔ زنجیرمویان از من مجنون مپرس .

صائب (از بهار عجم ).


بازمی بینم گرفتار جنون دل را مگر
آن پری رخساره ٔ زنجیرموی من رسید.

آصفی (از بهار عجم ).


- زنجیر نوشیروان ؛ همان زنجیر داد که ساخته ٔ نوشیروان بود. (بهار عجم ) (آنندراج ). زنجیر عدل :
دل بری ای زلف جانان و ستم بر جان کنی
از چه معنی خویشتن زنجیر نوشروان کنی .

امیرمعزی (از بهار عجم و آنندراج ).


رجوع به ترکیب زنجیر عدل شود.
- زنجیر نهادن بر چیزی ؛ مقید ساختن آن . در بند قراردادن آن :
سرو دیوانه شده ست از هوس بالایش
می رود آب که زنجیر نهد بر پایش .

کمال خجند (از بهار عجم و آنندراج ).


|| مخفی نماند چنانکه طوق ، حلقه ٔ آهنین را گویند که بر گردن مجرمان نهند و بمعنی حلقه ٔ غیر آهنین مجاز است ، چون طوق گلوی فاخته و کبوتر و مانند آن . همچنین زنجیر حلقه ٔ چند آهنین که با هم پیوسته باشند و اطلاق آن بر مطلق ریسمان مجاز است ، چنانکه در بوستان در باب دوم در حکایت :
«به ره بر یکی پیشم آمد جوان
به تک در پِیَش گوسفندی دوان
بدو گفتم این ریسمان است و بند
که می آید اندر پَسَت گوسفند
سبک طوق و زنجیر ازو باز کرد
چپ و راست پوییدن آغاز کرد».
پس اعتراض بعضی بر این شعر...:
غزالی را اگر تصویر کردی
ز بیم رم به پا زنجیر کردی
که غزال را زنجیر نمی کنند، شتر را می کنند از عدم تتبع و قلت تدبیر باشد. (آنندراج ). || آهنی باشد که به جهت زمین شیار کردن بر سر قلبه نصب کنند. (برهان ) (انجمن آرا) (ناظم الاطباء). || تخته ای که زمین شیار کرده را بدان هموار سازند و به این معنی بجای جیم خای نقطه دار هم آمده است . (برهان ) (از ناظم الاطباء). تخته ٔ شیار که زمین غله ٔ نو رسته را به آن هموار کنند. (از فرهنگ رشیدی ) (از انجمن آرا) (از آنندراج ). || (اصطلاح حکماء) مسئله دور و تسلسل معروف است . (آنندراج )(انجمن آرا). || فیل را نیز به اعتباری زنجیر نویسند چنانکه شتر را نفر و اسب را سر. (برهان ) (آنندراج ). واحدی بر شمارش حیوانات خاصه حیوانات وحشی که در بند آرند، چون فیل و پلنگ و جز اینها، چنانکه گویند: دویست زنجیر فیل ؛ یعنی دویست مربط فیل . (یادداشت بخط مرحوم دهخدا) : خلقی با نام که در آن پیل نر و ماده بود پنج زنجیر خوارزمشاه را. (تاریخ بیهقی چ ادیب ص 344). || گاوآهن . || چین های در سطح آب . (ناظم الاطباء).

فرهنگ عمید

حلقه های فلزی ریز یا درشت به هم پیوسته شبیه رشته یا طناب، سلسله.

دانشنامه عمومی

زنجیر نام رشته ای است که از حلقه های متصل به هم ساخته شده است. زنجیرها معمولاً از فلز ساخته شده اند.زنجیرها معمولاً به یکی از دو شکل زیر بسته به نوع استفاده ساخته می شوند:
زنجیرهایی که برای کشیدن، بلند کردن اشیا یا برای جلوگیری از سرقت بکار گرفته می شوند، که این زنجیرها به هر طرف قابلیت انعطاف پذیری دارند.
زنجیرهایی که برای انتقال قدرت ماشین آلات ساخته می شوند و تنها در یک سو قابلیت انعطاف دارند، مانند زنجیر دوچرخه
زنجیر ها به طور عمده برای انتقال توان مکانیکی در انواع مختلفی از ماشین آلات کشاورزی، صنعتی و خانگی استفاده می شوند. از جمله کاربردهای زنجیر ها می توان به استفاده از آنها برای نوارهای نقاله، ماشین های سیم کشی، ماشین های لوله کشی، دستگاه های چاپ، خودروها، موتورسیکلت ها و دوچرخه ها اشاره کرد.
در اغلب اوقات، توان توسط یک زنجیر فلزی از طریق گذر از روی دنده زنجیر منتقل می شود. هر دنده زنجیر دارای تعدادی مشخص دندانه است که در فواصل خالی بین پین های متوالی یک زنجیر قرار می گیرند. با چرخیدن دنده زنجیر، زنجیر بر روی دندانهای دنده زنجیر نشسته و باعث انتقال نیروی مکانیکی می شود.
زنجیرهای فلزی دست کم از ۲۲۵ سال پیش از میلاد ساخته شده است.

فرهنگستان زبان و ادب

{chain} [شیمی، مهندسی بسپار] ساختاری شیمیایی که در آن اتم های همانند از طریق پیوندهای شیمیایی به یکدیگر متصل شده اند

واژه نامه بختیاریکا

کِتِن

جدول کلمات

سلسله

پیشنهاد کاربران

اسم بچه اسب بہ بلوچی

به معنای سلسه، به اردو و پشتو ، سیریز می شود.

سلسله ، بند

حلقه های متصل به هم ولی انعطاف پذیر ، متصل و جاری شونده

زنجیر از ترکیب ( زان ) مخفف از آ ن و ( گیر ) درست شده ودر واقع ( زانگیر ) بوده که هر حلقه حلقه دیگر را میگیرد

زنجیر ( Chain ) : [ قطعات دوچرخه ] واسطه انتقال نیرو از طبقها به خودروهاست .
زنجیر گسسته: رها.
( مرزبان نامه، محمد روشن ج اول، چاپ دوم، ۱۳۶۷، ص ۲۰۳ ) .


کلمات دیگر: