کلمه جو
صفحه اصلی

ابن مسکویه

فرهنگ فارسی

ابو علی خازن احمد بن محمد بن یعقوب ( ف . ۴۲۱ ه . ق ٠ ) بنابه نقل مورخان وی یا پدر او در آغازامر زرتشتی بود و سپس اسلام آورد ٠ ابو علی نخست در خدمت ابو محمد مهلبی وزیر معز الدوله ( ف . ۳۵۲ ) بسر میبرد و بعد از آن نزد ابن العمید رفت و خازن کتب او بود ٠ پس از وفات ابن العمید چندی در خدمت عضد الدوله دیلمی و صمصام الدوله گذراند٠ ابو علی به علوم اوایل معرفت بسیار داشت و از آن جمله به فلسفه و طب و کیمیا بیش از همه مایل بود ٠ وی از نویسندگان و مورخان مشهور اسلامی محسوب می شود ٠ از جمله آثار فلسفی او که در دست است کتب ذیل را نام میبریم : الطهاره فی علم الاخلاق کتاب فی جواب المسائل الثلاث ( در سه مساله : اول در اثبات صانع دوم در نفس و احوال آن سوم در نبوات ) تهذیب الاخلاق آداب العرب و الفرس ( ه . م ٠ ) جاویدان خرد کتاب العاده تجارب الامم ( ه . م ٠ ) ابن مسکویه در ما بعد الطبیعه سه مساله اثبات وجود صانع و نفس و نبوت را با روش تازهای مورد مطالعه قرار داده است ٠
این کنیت اشتباها به ابو علی احمد بن محمد بن یعقوب داده شده است

لغت نامه دهخدا

ابن مسکویه. [ اِ ن ُ م ُ ی َ /م ِ ک َ وَی ْه ْ ] ( اِخ ) این کنیت که در بعض کتب از جمله دائرةالمعارف اسلامی به ابوعلی احمدبن محمدبن یعقوب داده شده است غلط است و کنیت او ابوعلی و لقبش مسکویه است بی اضافه ابن. رجوع به ابوعلی مسکویه شود.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] احمدبن محمدبن یعقوب ابن مسکویه یکی از متفکران مسلمان و شیعی مذهب است که در قرن چهارم هجری می زیسته است.
برخی مورخان وی را «ابن مسکویه» و برخی دیگر وی را «معلم سوم» لقب داده اند. اطلاع دقیق از سال تولد وی در اختیار نیست؛ ولی براساس قرائن و شواهد، حدود سال های ۳۳۰ تا ۳۴۵ هجری قمری را می توان سال تولد وی دانست.ابن مسکویه در شهر ری به دنیا آمد. حدود دو دهه نخست عمر خود را در همان جا گذراند. ابتدای دوران جوانیش را سرگرم لذت ها و امور دنیوی بود؛ اما پس از سال های جوانی، به سوی راه درست روی می آورد و راه علم و معرفت را برگزیده و شیفته تحقیق و مطالعه می شود.
حیات علمی
حیات علمی ابن مسکویه با دوران حکومت حاکمان متعدد آل بویه معاصر بوده است. خاندان بویه خود اهل فضل و تدبیر بودند و اندیشمندان را گرامی می داشتند. برای همین در این عصر، فرهنگ و تمدن اسلامی رو به گسترش نهاد و دانش و ادب رونق و شکوفایی چشم گیری یافت. ابن مسکویه در خدمت این حاکمان یکی پس از دیگری بود. وی در ابتدا، حدود ۱۲ سال به عنوان مصاحب و ندیم خاص ابومحمد مهلبی، وزیر معزالدوله بود. بعد از آن به مدت ۷ سال به عنوان مصاحب ابوالفضل ابوعمید، وزیر رکن الدوله بویه ای و عهده دار کتابخانه وی در شهر ری شد. با روی کار آمدن عضد الدوله، ابن مسکویه به عنوان سرپرست کتابخانه، مشاور و همنشین وی بود. وی همچنین در شهرهای ری، فارس، بغداد و اصفهان در خدمت آل بویه بود و به خدمات علمی و تربیتی می پرداخت.
وفات
وی سرانجام در نهم صفر سال ۴۲۱ه.ق در اصفهان از دنیا رفته و در محله خواجوی این شهر به خاک سپرده شد.
آثار ابن مسکویه
...

پیشنهاد کاربران

ابن مسکویه
زاد و زندگی
2 - 1 - ابوعلی احمدبن مسکویه ، ملقب به خازن ، یکی از بزرگان دانشمندان ایران است که در حکمت و ریاضیات و کلام و اخلاق و طب و لغت و ادب و تاریخ تبحر و اطلاع وسیعی داشته است .
نص صریحی در دست نیست به استناد آن بتوان تاریخ ولادت او را دریافت . ولیکن راجح آن است که حوالی سال 325 هجری از مادر زاده است . از اوایل حیات او اطلاعی دقیق در دست نیست ، همین اندازه گفته اند که : «ابن مسکویه زردشتی بود، بعد اسلام آورد. » ولیکن واضح نیست که آیا خود وی از دین زرتشتی بدین اسلام آمد، یا پدرش که او را عبداللّه نامیده ، این گام را برداشت .
ابن مسکویه نزد ابوالفضل محمدبن حسن معروف به ابن العمید ، منشی بلیغ و وزیر رکن الدوله ی دیلمی رفت ، و تقرب یافت و خازن کتابخانه ی او شد، و هفت سال در این شغل بماند، و شب و روز ملازم ابن العمید بود. آورده اند که زمان کتابداری ابن مسکویه ، خراسان به خانه ی ابن العمید هجوم کردند، و هر چه بودبردند یا خراب کردند، و خزائن و اصطبلها را غارت کردند؛ تا شب فرا رسید و بازگشتند، و قضا را به خزانه ی کتب او آسیبی نرسید و شاید «ابن مسکویه » هم در این میان تدبیری کرد. چون «ابن العمید» شبانگاه به خانه باز آمد و حال را بر آن منوال دید، و حتی کوزه ای ندید تا در آن آبی بخورد پریشان دل گشت ، به سراغ نوشته ها و دفاتر و رسایل رفت - که از جان برای او عزیزتر بود - ابن مسکویه را دید و از او در باب آنها پرسید: «ابن مسکویه » پاسخ داد: «دل فارغ دار که آن نوشته ها همه سالم است و دست کسی به آنها نرسیده است . » ابن العمید گفت : گواهی می دهم که تو ندیم مبارک پی ای هستی . و از اینجا بود که لقب خازن یافت .
ابن مسکویه به خدمت صمصام الدوله ی دیلمی نیز رسید، به طور کلی در دربار «آل بویه » مقام و منزلت او فزونی یافت تا به جایی که خود را از صاحب بن عباد ( در گذشته 385 ه. ق . ) وزیر دانشمند و ادیب معروف کمتر نمی دانست . گویند که : ابن مسکویه در قصیده ای عمیدالملک را مدح کرده و او را به سبب اتفاق دو عید: أضحی و مهرگان در یک روز، تهنیت گفته است .
تحصیلات و معاصران
2 - 2 - درباره ی تحصیلات «ابن مسکویه » و استادان وی اطلاعاتی صحیح در دست نیست آنچه از بررسی تواریخ و مآخذ گوناگون بر می آید این است که او: تاریخ طبری را پیش ابواحمدعلی بن کامل قاضی ( در گذشته 350 ه. ق. ) خوانده ، و درباره ی حدیث از او مبلغی زیاد کسب کرده است . این علی بن کامل دوست ابوجعفرمحمدبن جریر طبری ( در گذشته ی 310 ه ) و بیشتر اوقات در بازار عبدالصمد بغداد با هم بوده اند و «ابن مسکویه » نیز بیشتر به خدمت آنها می رسیده است .
فیلسوف ما با «ابن سینا» ( وفات 428 ) معاصر بوده ، و چند بار با هم بحث کرده اند. و آورده اند که : «ابوعلی سینا پیش حکیم ابوعلی مسکویه که نویسنده کتاب تجارب الامم است و کتاب شوامل ، رفت و مجلسی غاص بوده به تلامذه و مستفیدان بسیار، شیخ ابوعلی ، جوزی پیش ابوعلی مسکویه انداخت ، و گفت : تقدیر مساحت این جوز به شعیرات بکن ، ابوعلی جزوی ( جزوه هایی ) چند در اخلاق نوشته است ، پیش ابوعلی سینا بینداخت ، . گفت : اولا اصلاح خلق خود می کن تا من از استخراج مساحت جوز فارغ شوم ؛ چه ، تو به اصلاح خود محتاج تری که من به مساحت جوز» و از این قصه برمی آید که ابوعلی سینا به فضل «ابن مسکویه » هم اعتقاد و وثوق نداشته است .
نقد تند ابوحیان بر ابن مسکویه
2 - 3 - شاید از همه ی انتقادها و عیبهایی که بر «ابن مسکویه » شده ، انتقاد «ابوحیان توحیدی » تندتر و گزنده تر باشد، می گوید: «اما مسکویه فقیری در میان توانگران و گنگی در میان زبان آوران است ،
زیرا بهره ی او از دانش اندک است ». در ضمن از بیانات توحیدی چند مطلب روشن می گردد:
1 - اینکه ابن مسکویه در فلسفه ی نظری پرمایه و استاد نبوده ، و چیزی از آن فرانگرفته بود، در حالی که فرصت زیاد داشته ، و استادان بزرگی مانند ابوسلیمان منطقی و ابوالحسن عامری وجود داشته اند، و این همه دلالت بر قصور فهم ابن مسکویه می کند و در نتیجه ی رأی «ابن سینا» را هم که پیش از این بیان کردیم ، تأیید می کند.
2 - اینکه «ابن مسکویه » بر مال دنیا و جمع آن حریص بوده ، و دلیل آن اشتغال به کمیا است . و نیز بسیار بخیل بوده ، و می خواسته همه ی صلات و عطایای پادشاهان و وزیران از آن او باشد.
3 - اینکه «ابن مسکویه » واعظ غیر متعظ بوده ، چه همه را به سوی اخلاق پسندیده می خوانده و درباره ی اخلاق کتاب می نوشته ، ولیکن خودگامی در راه اخلاق بر نمی داشته است ، سلطان را بد می گفته ، وزیر را به اشتباه و خیره سری نسبت می داده ولیکن خود در خدمت آنها چابک بوده است ، کرم را ستایش می کرده ولیکن خود کرامت نداشته و بخل را مذموم می دانسته ولی خود بخیل یوده است .
اما نمی دانیم که علت این توضیحات تند ابوحیان چه بوده است ؟ و تا چه حدی این مطالب با واقع سازگار است ؟ آیا این سخنان را از روی هم چشمی و غیرت و رشک گفته ؛ چون می دیده که ابن مسکویه جاه عریض و ثروت زیاد دارد، و نزد وزیران و پادشاهان محترم و گرامی است ؟ یا اینکه عامل تعصب مذهبی او را به این راه کشانده است ؟
همین اندازه باید گفت که : اگر این وقایع هم حقیقت داشته باشد، به این شدت و حدت نیست که توحیدی گفته است ، و یک نکته را هم باید فراموش کرد، و آن این است که هیچ وقت نباید ابن مسکویه را در ردیف فیلسوفان بزرگی چون ابن سینا و فارابی قرار داد.
آثار ابن مسکویه
2 - 4 - ابن مسکویه در علوم و فنون گوناگون که از آنها آگاه بوده ، کتاب نوشته ، و اگر برخی آثار او را زیاد دانسته اند؛ ولی امروز شاید بیش از ده یا دوازده کتاب یا رساله از او در دست نیست . آنچه اصحاب ترجمه و محققان از آثار او تعداد کرده اند، ذیلا می آوریم :
1 - الفوز الاکبر ، در اخلاق .
2 - الفوز الاصغر ، که در فلسفه و متعلقات آن ، و اصول دیانتها و حقایق نفوس نوشته است . و نی . . .


کلمات دیگر: