کلمه جو
صفحه اصلی

اثار علوی

دانشنامه آزاد فارسی

آثار علوی. آثار عُلْوی
(یا: عِلْوی؛ کائنات جو) اصطلاحی در هواشناسی قدیم و نیز نام بعضی آثار دانشمندان اسلامی دربارۀ پدیده های جوی مانند ابر، باد، باران، برف، رنگین کمان، شهاب و مواد معدنی (یا آثار سفلی) چون چشمه و کوه. این اصطلاح از عنوان رسالۀ ارسطو با نام متئورولو گیکا گرفته شده است و هنوز هم در زبان های اروپایی به دانشی اطلاق می شود که بررسی مطالعۀ پدیده های جوی موضوع آن علم است. در ایران، واژۀ فارسی «هواشناسی» بعدها به جای «کائنات جو» رایج شد. از میان دانشمندان دورۀ اسلامی که با عنوان «آثار عُلْوی» در موضوع یادشده کتابی تألیف کرده اند باید از شرف الدین محمد بن مسعود مسعودی بخاری، ابوحاتم اسفزاری، سهلان ساوی نام برد.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] آثار علوی. آثارِ عُلْوی، یا کاینات الجَوّ، عنوانی که فلاسفه اسلامی در مورد مباحث مربوط به پدیده های جوّی به کار برده اند.
در نظر این دانشمندان، آثار علوی یکی از ۸ بخش اصلی دانشهای طبیعی است که «باز نماینده و خبر دهنده بُوَد از حادثه هایی که در هوا پیدا شود چون رعد و برق و باران و برف و شگفتیهایی که بر زمین بُوَدْ چون بیرون آمدن چشمه ها و روان گشتن کاریزها و رودها از کوهها و آن چیزها که در زمین تولد کند مانند جوهرهایی که آن را فلزات گویند و انواع کبریت ( گوگرد ) و زیبق ( جیوه ) و زاج و مانند این»
ابوحاتم مظفر اسفزاری، رساله آثار عُلوی، ص ۴، به کوشش محمدتقی مدرس رضوی، تهران، ۱۳۵۶ش.
زمینه اصلی این مباحث کتاب متئورولوگیای ارسطوست که توسط یحیی بن بطریق از مترجمان دوره مأمون عباسی، از سریانی به عربی ترجمه شده است.این کتاب از لحاظ ریشه یابی عقاید مربوط به زمین شناسی و هواشناسی و چگونگی تکوین نظریه های مربوط به طبیعیات، در میان مسلمانان اهمیت بسزایی دارد و از سده ۳ق/۹م توجه اهل فن را به خود برانگیخته و اینان در توضیح و یا تکمیل آن کتابها نوشته اند.از ترجمه یحیی بن بطریق ۲ نسخه معتبر در دست است: یکی در استانبول و دیگری در رم. این ترجمه در ۱۹۶۷م به کوشش کازیمیر پترایتیس در بیروت به چاپ رسیده است.ابن ندیم به ترجمه دیگری از کتاب الآثار العلویه اشاره می کند که به وسیله ابوالخیر خمّار از سریانی به عربی انجام گرفته است،
محمد بن اسحاق ابن ندیم، الفهرست، ج۱، ص۳۲۳، ترجمه رضا تجدد، تهران، ۱۳۵۰ش.
فارابی شرح مستقلی بر کتاب الآثار العلویه ارسطو نوشته و رساله دیگری به نام التأثیرات العلویه دارد که ظاهراً باید مربوط به همین موضوع باشد.
ذبیح الله صفا، تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی، ج۱، ص۱۸۳، دانشگاه تهران، ۱۳۳۱ش.
...


کلمات دیگر: