کلمه جو
صفحه اصلی

نقش اب

دانشنامه عمومی

نقش آب. نقش آب (نقشاب)، فیلیگران، ته نقش یا واتر مارک، علائمی هستند که در زمینه های کاغذها، تمبرها یا اسکناس ها قرار داده می شوند و در حالت عادی قابل مشاهده نیست ولی اگر کاغذ یا تمبر در برابر آفتاب یا چراغ گرفته شود پدیدار می شوند.
کریم زادهٔ تبریزی، محمدعلی، اسناد متفرقهٔ قدیمی مربوط به ایران، لندن: ۱۳۸۶، شابک: ۹۷۸۰۹۵۳۴۹۲۹۵۴، ص۳۳۴.
جعفری مذهب، محسن، سالیابی نسخه های بدون تاریخ بر اساس واترمارک نامه بهارستان، شمارة ۹ و ۱۰، بهار تا زمستان ۱۳۸۳
جعفری مذهب، محسن، سه رساله دربارة ته نقش (واترمارک/ فیلیگران)، گنجینة اسناد، ش ۶۶، تابستان ۱۳۸۶
نقش آب های علائمی بسیار متفاوتی هستند که هر کارخانه کاغذسازی نشانه های ویژه خود را در آن قرار می دهد. بیشتر نقش آب ها نشان دهندهٔ نام و علامت ویژه کارخانه کاغذ است و سال ساخت آن کاغذ را نیز می توان از آن دریافت.نقش آب در طول عملیات ساخت ورق های کاغذی با استفاده از غلتکی ظریف در داخل آن ها ایجاد می شود.
بررسی نقش آب ها برای شناسایی تاریخ و مشخصات دست نوشته های و کتاب های قدیمی ناشناس اهمیت ویژه ای دارد.
در بسیاری از دست نوشته ها و کتاب های ایرانی دوران قاجار و پیش از آن به ویژه در فرمان های شاهانه، عقدنامه ها و قباله ها از کاغذهای نقش آب دار روسی و انگلیسی استفاده شده است. بازشناسی این نقش آب ها برای شناسایی مشخصات شماری از این آثار تنها راه ممکن بوده است.

دانشنامه اسلامی

[ویکی فقه] نقش آب. در بحث اهمیت آب این نکته وجود دارد تمام مواد غذایی انسان و حیوانات به آن بستگی دارد و آب مایه حیات تمام موجودات می باشد.
انسان برای ادامه زندگی خود، نیازمند غذایی است که از محصولات کشاورزی، چون غلاّت، دانه ها، سبزی ها، انواع میوه های درختان و نیز از دام و شیلات تشکیل می شود. همان گونه که بشر به دلیل نیازمندی به غذا و آب ، همواره در طول تاریخ ، نقش و تأثیر آب را در همه شؤون حیات خود به روشنی احساس می کرده و به آب با دیده اهمّیت می نگریسته، بخش اعظم آیات مربوط به آب نیز نقش اصلی را در تأمین غذای انسان به آب داده است. پیام اصلی این آیات که بدون استثنا فقط خداوند را تأمین کننده این آب معرّفی کرده، برشمردن نعمت های خداوند برای انسان و نشان دادن آیات الهی و قدرت خدا به وی در همه صحنه های عالم و در لحظه لحظه زندگی او است تا به ایمان به اللّه، توحید و معاد راهنمایی اش کند و احیاناً با برشمردن نعمت های خدا، انسان را به شکر این نعمت ها فراخواند. در این باره، آیه ۲۲ بقره و ۳۲ ابراهیم پس از بیان نزول آب از آسمان می گوید: خدا با آن آب، انواع میوه ها را از زمین بیرون آورد تا رزق شما باشد: «وَ أَنزَل مِن السَّماءِ ماءً فَأَخرَجَ بِهِ مِن الثَّمرتِ رِزقاً لَکم». نیز اعراف۵۷ . در آیه ۹۹ انعام همین بیان با تفصیل بیش تر دیده می شود: خداوند با آب هر نوع گیاهی را رویاند؛ آن گاه از آن گیاه، جوانه ای خارج ساخت که در آن جوانه، دانه هایی بر روی هم چیده شده است و از شکوفه درختان نخل ، خوشه هایی نزدیک به هم برآورد؛ هم چنین با آن آب، باغ هایی از انگور ، زیتون و انار که همانند هم یا غیر همانند است، ایجاد کرد: «وَ هُو الَّذی أَنزلَ مِن السَّماءِ ماءً فَأَخرجنا بِه نَباتَ کلِّ شَیء فَأخرَجنا مِنهُ خَضِراً نُخرِجُ مِنهُ حَبّاً مُتراکباً و مِن النَّخلِ مِن طَلعِها قِنوانٌ دانِیةٌ و جَنّت من أَعناب والزَّیتونَ والرُّمَّـان مُشتَبهاً و غَیرَ مُتشـبِه». همین مطلب در آیه ۱۱ نحل با این بیان آمده است: «ینبِتُ لَکم بهِ الزَّرعَ و الزَّیتونَ والنَّخیلَ والأَعنبَ و مِن کلِّ الثَّمرتِ»؛ جز این در آیه ۲۷ فاطر به میوه های رنگارنگ (فأَخرَجنا بِه ثَمرت مُختَلفاً ألونُها) و در آیه ۲۱ زمر به زراعت های رنگارنگ (ثُمَّ یخرج به زَرعاً مُختَلفاً أَلونُه) که رویش همه از آب آسمان است، توجّه داده است. در آیات ۲۵ تا ۳۲ سوره عبس پس از بیان ریزش آب و پیش از ذکر گیاهان و انواع میوه ها، از حب (دانه) یاد شده که می تواند نشان دهنده اهمّیت نقش غلاّت و دانه ها در تغذیه انسان باشد : «أَنّا صَبَبنا الماءَ صَبّاً _ ثُمَّ شَققنَا الأَرضَ شَقّاً _ فَأَنبَتنا فِیها حَبّاً _ و عِنَباً و قَضْباً _ و زَیتوناً و نَخلا _ و حَدائِقَ غُلباً _ و فکهَةً و أَبّاً _ مَتعاً لَکم و لاِنعـمِکم». نیز نبأ۱۵ و ۱۶. برخی مفسّران «قَضْباً» در این آیات را به سبزی ها یی که در غذای انسان جایگاهی مهم دارد، تفسیر کرده اند.
← تأثیر آب در پرورش دام
در ادامه آیه ۱۶ جن فراهم کردن آب فراوان را برای کسانی که در طریق ایمان پای داری می کنند، زمینه ای برای آزمایش آن ها قرار داده تا روشن شود که آیا پس از برخورداری، خداوند را سپاس می گزارند یا ناسپاسی می کنند: «لاََسقینـهُم مَاءً غَدقَاً _ لِنَفتِنَهم فِیه». برخی مفسّران گویا به این دلیل که چگونه ممکن است خداوند ، مؤمنانی را که به پاداش پای داری شان بر ایمان، از آب فراوان برخوردار کرده، آن را وسیله امتحانی سخت برای آن ها قرار دهد، تفسیر دیگری از آیه ارائه داده اند که اگر کافران از إنس، و قاسطان از جن بر ستم خویش اصرار ورزیده بودند، خداوند بر اساس سنّت استدراج، آبی فراوان در دسترس شان قرار می داد تا در گستردگی عیش و روزی، گناهان بیش تری را مرتکب شده، دچار عذاب دردناک تری شوند. تفسیر سوم از آیه می تواند این باشد که لام در «لِنَفتِنَهم فِیه» برای عاقبت است؛ بنابراین، مقصود آیه این است که اگر مؤمنانی با پای داری بر ایمان، از آب فراوان برخوردار شدند، این برخورداری خود به خود آنان را به صحنه ای دیگر از آزمایش منتهی خواهد کرد که در آن سپاس گزاران از ناسپاسان مشخّص می شوند. آیه ۲۴۹ بقره نیز از آزمایش دیگری با محوریت آب چنین خبر می دهد: خداوند، گروهی از بنی اسرائیل را که برای مبارزه با جالوت، با طالوت همراه شده بودند، در میان راه و پیش از مواجهه با جالوت، با نهری از آب آزمود و فقط به کسانی برای همراهی با طالوت اجازه داد که بیش از یک مشت آب ننوشند. ادامه آیه خبر می دهد که فقط عدّه کمی از آنان با اراده قوی خود در این آزمون موفّق بودند : «فَلمَّا فَصلَ طَالوتُ بِالجُنودِ قَال إِنَّ اللّهَ مُبتَلِیکم بِنَهر فَمن شَرِبَ مِنهُ فَلیسَ مِنّی و مَن لَم یطعمهُ فَإِنّه مِنّی إِلاّ مَن اغْترَفَ غُرفةً بِیدهِ فَشَربوا مِنه إِلاّ قَلیلا».
آب در آخرت
آیاتی چنداز وجود آب در آخرت به صورت چشمه ها و نوشیدنی ها خبر می دهد که بندگان ویژه خداوند و اهل بهشت از آن می نوشند. وصف آب در این آیات، آن را فراتر از آب دنیا و با ویژگی هایی برتر از آن می شناساند. آیه ۱۵ محمّد از وجود چهار نوع نهر در بهشت خبر می دهد که به پرهیزگاران وعده داده شده و یک نوع آن، نهرهایی از آب است که بدبو نمی شود: «فِیها أَنـهرٌ مِن مَاء غَیرِ ءَاسِن». آیه ۳۱ واقعه از آبِ همیشه جاری برای بهشتیان که هرگز قطع نمی شود، خبر می دهد: «و ماء مسکوب». مفسّرانی چون قرطبی، این نکته را مطرح کرده اند که موقعیت جغرافیایی جزیرة العرب با بیابان های سوزان و کم آب به طوری که اغلب با طناب و دلو از اعماق زمین آب به دست می آوردند (یا از آب های مانده و بدبو استفاده می کردند) و کمبود نهرهای جاری در میان آن ها سبب شده که خداوند، نهرهای پرآب در بهشت را به آن ها وعده دهد؛ امّا نباید غفلت کرد که وجود چشمه ها و نهرهای پرآب، فی نفسه برای هر انسانی حتی آنان که در پرآب ترین مناطق به سر می برند، فرح انگیز و نعمتی بس بزرگ به شمار می آید. از سوی دیگر، آب یکی از نوشیدنی های اهل دوزخ نیز شمرده شده است؛ امّا این آب گاه به جوشان (حمیم) وصف شده است که هنگام تشنگی اهل جهنّم به آن ها داده می شود؛ آن گاه اندرون شان را پاره پاره می کند: «و سُقُوا ماءً حَمِیمًا فَقطَّعَ أَمعَاءَهُم.» نیز آیات ۷۰ انعام ؛ ۴ یونس. گاه به صدید (چرکابه) «مَاء صَدید» و گاه به فلز گداخته ای تشبیه شده که اگر ظالمان در جهنم آب بطلبند، آبی چون فلز گداخته به آنان داده می شود که صورت های شان را بریان خواهد کرد: «و إِن یستغِیثوا یغاثوا بِماء کالمُهلِ یشوِی الوُجُوهَ.» آیه ۵۰ اعراف نیز از تقاضای اهل دوزخ خبر داده که از اهل بهشت می خواهند مقداری آب بر آنان فرو ریزند و پاسخ می شنوند که خداوند آن آب را بر کافران حرام کرده است: «و نَادی أَصحـبُ النّارِ أصحـبَ الجَنّةِ أَن أَفِیضوا عَلینَا مِن الماءِ أَو مِمّا رَزقکمُ اللّهُ قالوا إِنَّ اللّهَ حَرَّمَهُما عَلی الکـفِرِینَ».


کلمات دیگر: